نگاهی اجمالی به طبیعت، خاک و آب در پارادایم های سنت، مدرنیته صنعتی و پسامدرن و معرفی پارادایم حکیمانه امانتمدار

پذیرفته شده برای ارائه شفاهی

کد مقاله : 1001-ISSC19

دکتری فلسفه محیط زیست و استادیار موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران

در مواجهه با بحران‌های محیط زیستی سیر تحول نگرش انسان به طبیعت، خاک و آب در سه پارادایم سنت، مدرنیته و پسامدرن مورد بررسی قرار گرفت. در پارادایم سنت که خود شامل دو نگرش است، طبیعت موجودی زنده، عقلانی و مقدس تلقی می‌شد. با این تمایز که در ادیان باستان و اسطوره‌ای طبیعت جاندار و مملو از روح (جان‌پنداری) بود و پدیده‌های طبیعی تجلی خدایان محسوب می‌شدند. در ایران باستان، عناصر چهارگانه آب، خاک، باد و آتش مقدس بودند. اما در ادیان ابراهیمی طبیعت «مخلوق خدا» و نشانه‌ای از نظم الهی است. در کانون این نگاه، مفهومی دوگانه قرار دارد، از یک سو طبیعت «کتاب آفرینش» است که باید از آن مراقبت شود و از سوی دیگر، انسان به عنوان «اشرف مخلوقات» حق بهره‌برداری از آن را دارد. در فلسفه و عرفان اسلامی، این نگاه به اوج خود رسید و طبیعت به مثابه «آیه» خدا، «مظهر اسماء الهی» و «امانت» در نزد انسان تعریف شد. در پارادایم مدرن با انقلاب علمی، نگرش به طبیعت به کلی دگرگون شد.

طبیعت؛ خاک و آب؛ پارادایم؛ اخلاق؛ امانتداری؛ حکمت؛ هوش مصنوعی

حکمرانی خاک